Επαρχιωτισμός

"How to define provincialism? As the inability (or the refusal) to see one's own culture in the large context."

Kundera: 'The Curtain'

Παλιές μαρμάρινες σκάλες

Έπεσα σε ύπνο βαρύ. Είδα ένα συνηθισμένο σε μένα όνειρο. Κατέβαινα γρήγορα παλιές, φαρδιές, μαρμάρινες σκάλες. Τόσο γρήγορα, που ήταν τελικά σαν να μην πατούσαν τα πόδια μου στη γη. Ήταν ένα ωραίο όνειρο.

Συνεντεύξεις

Francis Bacon
Man with Dog
1953

Τις αργές ώρες, μπορεί να διαβάσω εφημερίδες. Δωρεάν, διαδυκτιακές ή κυριακάτικες δεν έχει καμία σημασία.
Αναρωτήθηκα σήμερα, γιατί πάντα σε αυτά τα έντυπα ξεχωρίζω τις συνεντεύξεις ανθρώπων που για κάποιο λόγο με ενδιαφέρουν.
Το ίδιο κάνω και στην τηλεόραση, όταν την ανοίγω (τελευταία είναι καμένη, οπότε δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα) και όταν τυχαία πέσω πάνω σε εκπομπές τετ-α-τετ συζήτησης.
Ίσως ο λόγος να είναι η διαστροφή ενός τρίτου να δει τον άνθρωπο πίσω από το έργο ή ακόμα χειρότερα η ανάλυση μιας πορείας, που στέκεται αυτούσια και πλήρης, με βάση στοιχεία της προσωπικότητας του δημιουργού. Αυτή είναι μια απλοποίηση της ανάγκης να υποδυθείς τον ψυχαναλυτή του καλλιτέχνη ή του αναζητητή ψιχίων αρμόδιας ερμηνείας. Έτσι το βλέπω χοντρικά.

Έδωσε συνέντευξη ο Δήμος Μούτσης σε ένα free press. Αυτός ο άνθρωπος έχει μια ήρεμη τσαντίλα στον τρόπο που μιλάει, μια αυθεντική ειλικρίνεια που μου αρέσει, μου αρέσουν οι ιδιομορφίες του, χωρίς απαραίτητα να μου είναι ο πλέον συμπαθής. Ας πούμε ότι κυρίως τον εκτιμώ.
Παραθέτω ακριβώς μερικά αποσπάσματα που μου δείχνουν, ότι αν είσαι ρεαλιστής βλέπεις την εικόνα που ξετυλιγέται από την ίδια τουλάχιστον οπτική γωνία.

''.....Μαγειρεύω καλά. Δεν ξέρω αν στο 'πα. Όλα αυτά τα βιβλία πίσω μου που νομίζεις ότι είναι ποίηση και δοκίμια είναι βιβλία μαγειρικής. Και παίζω και snooker, ξέρεις, εγγλέζικο μπιλιάρδο. Kι έχω και μια μηχανή που πια τη φοβάμαι και δεν τη χρησιμοποιώ. Και μαζεύω και κρασιά τα οποία ποτέ δεν πίνω.

Σήμερα ζω στο Νέο Ηράκλειο. Σηκώνομαι το πρωί, φτιάχνω στην κουζίνα καμιά σάλτσα και την πετάω, πάω το σκύλο βόλτα σε μέρη που δεν έχει ανηφόρες και κατηφόρες, γυρίζω, κάθομαι στον υπολογιστή, γράφω καμιά μουσική, φτάνει το αφτί μέχρι το σημείο που την ακούω να παίζει, και μετά σκέφτομαι και μετά έχουν ήδη περάσει 3 μέρες από το πρωί που σηκώθηκα. Άμα λοιπόν τα βάλεις κάτω, με αυτό το πρόγραμμα οι 365 μέρες του χρόνου είναι για μένα 120 τέτοιες σκέψεις που επαναλαμβάνονται.

Τα βράδια βγαίνω μόνο για φαγητό. Δεν πηγαίνω ποτέ στα μπουζούκια γιατί δεν αντέχω να ακούω τα τραγούδια μου από δημόσιους υπαλλήλους. Δεν πηγαίνω ποτέ να πιω σε μπαρ γιατί αν το ποτό είναι αυτοκτονία προτιμώ να το κάνω σπίτι μου. Επίσης πάω κάνα σινεμά ή κάθομαι στο σαλόνι κι ακούω τα «Νεκρά Παιδιά» του Μάλερ. Το ακούω μανιακά. Κάθε μέρα, κάθε μέρα, κάθε μέρα. Κι όλο κάτι ψάχνω να βρω μέσα μου, ενώ ξέρω ότι απολύτως τίποτα δεν ψάχνω. Είναι αυτό που λέει κι ο Καρυωτάκης στους «Ιδανικούς αυτόχειρες». «Βέβαιοι πως τ’ αναβάλουν κατά βάθος». Κι ίσως είναι κλισέ αυτό που θα πω, αλλά σήμερα όλα έχουν χάσει την ταυτότητά τους.

Διακοπές δεν πάω στην Ελλάδα, χωρίς να σημαίνει ότι σιχαίνομαι την επαρχία. Μάλιστα, θα μπορούσα να ζήσω στην επαρχία. Άλλωστε το Νέο Ηράκλειο δεν έχει καμιά τρομακτική διαφορά από το Βόλο. Μόνο την ψευδαίσθηση ότι είσαι πιο κοντά στην Πανεπιστημίου. Πάω πολύ συχνά στο Παρίσι. Πάλι; Πάλι. Μόνο; Μόνο. Το Παρίσι είναι επίπεδο και περπατιέται. Βλέπεις κάτι στο δρόμο και την επόμενη μέρα είναι πιο όμορφο.

Η θάλασσα δεν μ' αρέσει καθόλου. Έχω να κάνω μπάνιο 7 χρόνια. Στη θάλασσα, εννοώ. Όπως επίσης δεν θυμάμαι την τελευταία φορά που πήγα σε εκκλησία ούτε το λόγο που μ’ έκανε να πάω.

Όταν με ενοχλεί κάτι, θα μιλήσω μόνο αν δεν μπορώ να φύγω. Δεν μπορώ να πείσω.

Τέχνη είναι αυτό που καταλαβαίνεις. Τίποτε άλλο. Άμα σε πάνε στον Παρθενώνα και δεν σ’ αρέσει, κανένας δεν θα μπορέσει να σε πείσει ότι είναι όμορφος. Γιατί όταν θα σου πούνε ότι είναι από μάρμαρο, θα σκεφτείς ότι και τα σκαλιά της πολυκατοικίας σου είναι από μάρμαρο ή όταν θα σου πούνε ότι είναι μεγάλος θα σκεφτείς ότι το Ολυμπιακό Στάδιο είναι μεγαλύτερο. Δεν υπάρχουν επιχειρήματα στην τέχνη.''

Carnal knowledge by Damien Hirst

Είναι μερικές εικόνες, εν προκειμένω έργα τέχνης, ή έστω ερωτικές αποτυπώσεις, που το λιγότερο που κάνουν είναι να εντυπωσιάζουν, κατά κάποιο τρόπο. Κατά οποιονδήποτε τρόπο και ερμηνεία.
Από το περιοδικό The Idler.
Ο Damien δεν θα έλεγα ότι είναι και αγαπημένος μου.

Η ήμερη

Ο μοναγωνιστής ξαπλωμένος στα κεραμικά μπλε πλακάκια. Παίρνει ανάσες. Αρχίζει ο μονόλογος.
Βήχας, μπέρδεμα της γλώσσας, παραλήρημα. Μέσα, πάνω σε ένα τραπέζι, το πτώμα της αυτόχειρος συζύγου του, της ήμερης.
Σταματάω να γράφω. Ψάχνω στο συρτάρι μου. Ήξερα ότι θα βρω καταχωνιασμένο ένα πούρο cohiba. Η ανάγκη καμιά φορά να μουδιάσεις το μυαλό σου είναι μεγάλη. Ας μην επεκταθώ στο πως ή το γιατί. Σκέφτομαι βαριά, το επιθυμητό μέσο δεν υπάρχει. Τι κρίμα. Αυτοστιγμής μετράει η ανάγκη και μόνο αυτή.
…………
«Φανταστείτε ένα σύζυγο, και σ’ ένα τραπέζι επάνω να κάθεται η γυναίκα του που αυτοκτόνησε, παν κάτι ώρες, πηδώντας από το παράθυρο. Είναι ανάστατος, δεν μπορεί να μαζέψει το μυαλό του. Πηγαινοέρχεται από τη μία κάμαρα στην άλλη πασχίζοντας να συλλάβει το τι έγινε, ΄να μαζέψει τις σκέψεις του σ’ ένα σημείο’ »*.
………
Να μαζέψει τις σκέψεις του σε ένα σημείο, μα τι λέει, σαν να είναι κάτι απλό, κάτι εφικτό αυτή η σημειακή συγκέντρωση. Χα.
Ασθμαίνοντας και γελώντας ανησυχητικά από αμηχανία, ο σύζυγος μιλάει ακατάπαυστα. Αληθινά όμως έχει συνάχι και καθώς μονολογεί με δυσκολία, στενά ρυάκια μύξας κατρακυλούν από τη μύτη του. Σκουπίζεται με το χέρι του και ύστερα πιάνει το πρόσωπο του και παίζει, παίζει ασταμάτητα, δίνοντας μας τον λόγο του, τον πόνο του, την αρρώστια του. Σκουπίζεται και πασχίζει, και πάλι άλλη μια φορά. Άλλη μια φορά. Πάλι.
Έτσι είναι η τέχνη, περίεργη και ο αγώνας του ερμηνευτή κόντρα στον καιρό και την πραγματικότητα.
Φανταστείτε ένα σύζυγο, που πασχίζει να συλλάβει το τι έγινε, έναν ηθοποιό 'κενό κορμί' , 'νεκρό'**, που αντιπαλεύει όταν το σώμα του δεν τον βοηθά, όταν το μουδιασμά του δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερο από την υλική του φύση.



*Φιόντορ Ντοστογέφσκι, Η ήμερη. Σημείωμα του Συγγραφέα.
**Μιχαήλ Μαρμαρινός, Εθνικός Ύμνος. Good Quality Memories in a Price You Can Afford.

Στον πάτο του ποτηριού

Τα ποτήρια του κόκκινου κρασιού, όταν μείνουν κάποια ώρα άπλυτα,
σχηματίζουν πια στον πάτο, ένα γλοιώδες κατακάθι στερεού χρώματος.
Με ανησυχεί η τόση χημεία, ο πάτος, το κατακάθι. Ούτε ένα ποτήρι κρασί δεν πίνεται πια χωρίς σκέψη.
Πολύ κατακάθι.

Δεν έχουμε που αλλού να μείνουμε

Όπως άριστα στην ροή του ποιητικού της λόγου,
επισημαίνει η καλλιτέχνης διαφαίνεται υπαρκτό

Το πρόβλημα της στέγης

Κύριε
μη μας πάρεις κι’ άλλο
τις απώλειες μας.

Δεν έχουμε που αλλού να μείνουμε.

Κική Δημουλά
Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως

Για μας τους άστεγους της ζωής, τους μετρούντες τις απώλειες σε βάθος χρόνου, συνάμα και οπής στο δόλιο σαρκίο, τους στενάζοντες, τους κραυγάζοντες την φανερή διάτρηση μας, το λόγια της ηχούν σαν μια ειλικρινής δήλωση συμπάσχοντος του πόνου, συγκάτοικου του τόπου.
Καθώς η ανάμνηση της απωλείας αποτελεί τόπο που μας εκχωρείται δικαιωματικά και από επιλογή, για όσο επιθυμείται η παραμονή ή η περιδιάβαση του όταν αυτή καθίσταται αναγκαία,
Δεν έχουμε που αλλού να μείνουμε.

Ιθαγενής

Έστειλα μια φωτογραφία σε ένα φίλο μου που βρίσκεται στη Ρίγα για το σαββατοκύριακο, μέσω email. Μου απάντησε και στο τέλος της απάντησης του ήταν γραμμένο:

Sent from my iPhone

Νωρίτερα είχα διαβάσει σε ένα από τα δύο μεγάλα free press, τα γνωστά ντε, ένα σχόλιο. Διατύπωνε την απορία πότε και ποιος παροχέας κινητής τηλεφωνίας θα φέρει το iPhone επίσημα και με ποιους όρους. Το σχόλιο του έκλεινε λέγοντας, ότι πρέπει να λυθεί αυτό το θέμα και να πάψουν να φέρονται οι εταιρείες όπως οι κατακτητές στους ιθαγενείς με τα καθρεπτάκια.
Με μια αργή σύνδεση να σέρνεται και την απογοήτευση ότι στη δύσκολη περιοχή που μένω δίπλα στη θάλασσα δεν γίνεται να με συνδέσουν με τις νέες δεδομένες ταχύτητες, μετά από τέσσερις μήνες προσπάθεια, θα πάρω πίσω τα χρήματα μου αύριο. Ο φίλος μου έχει ένα θαυμάσιο βραβευμένο blog, γεμάτο βίντεο και φωτογραφίες, που κάθε του link έχει απαιτήσεις κανονικής ταχύτητας. Συχνά δεν μπορώ να δω παραπέρα από την πρώτη σελίδα. Εκείνος βέβαια είναι λήμμα στο wikipedia πια και πως άλλωστε θα ήταν διαφορετικά, όταν εγώ είμαι και αισθάνομαι κανονικός ιθαγενής. Μόνο που δυστυχώς, ούτε καθρεπτάκια δεν έχω μαζέψει τόσα χρόνια.


Η φωτογραφία από το Μαρόκο, δανεισμένη από άλλο φίλο.
Τα παιδιά μια χαρά τα βλέπω μέσα στο γιουσουρούμ με τον καθρέπτη.

Πρόσωπο με ιστορία

Σε μικρή ηλικία θεωρούσα ότι η ζωγραφική είναι μια τέχνη που το χάρισμα της είναι μεγαλειώδες, αλλά αν δεν το έχεις δύσκολα σε αφορά ο κόσμος της. Απλά, μια μουσική σύνθεση είναι πολύ ανώτερη από ένα ζωγραφικό πίνακα. Όντας και άνθρωπος των άκρων, είχα πιστέψει ότι η ζωγραφική αποκλείεται ποτέ να με συγκινήσει. Ευτυχώς είχα πιστέψει λάθος. Χρόνια αργότερα στην Tate Gallery, μπροστά στους πίνακες του Blake, ένιωσα την ψυχή μου να σφίγγεται και αδρεναλίνη να με κυριεύει. Άρχισε λοιπόν μια συνομιλία με μια τέχνη σιωπηλή μα παράλληλα τόσο αφηγηματική.
Πρωτοβλέποντας του πίνακες του Ρόρρη αποφάσισα ότι και εδώ, εν ζωή, υπήρχε ένας ζωγράφος ο οποίος με ενδιέφερε πολύ. Τα σκοτεινά δωμάτια και τα σοβαρά του πρόσωπα ανέδυαν μια διαπεραστική μελαγχολία. Την αίσθηση ότι τους ανθρώπους αυτούς η ζωή τους έχει καθίσει μπροστά στον καλλιτέχνη, πάνω στις μπορντό, φθαρμένες, βελουδένιες πολυθρόνες, για να πουν μια ιστορία. Την προσωπική ιστορία, που διηγούνται το βλέμμα, το πρόσωπο, η γύμνια και η στάση του σώματος τους.
Οι άνθρωποι του έχουν παρελθόν και φθορά. Κουβαλώντας το βίωμα τους σαν φορτίο που τους βαραίνει,τους καθηλώνει κυριολεκτικά, συστήνονται αποκαλύπτοντας ότι οι ιστορίες είναι γραμμένες για να ειπωθούν, να φύγουν από την αφάνεια.

Αίμα Κακό

Ο Άρης Ρέτσος, ο πιο μυστηριώδης εν ενεργεία ηθοποιός της σειράς του, εξακολουθεί να επισημαίνει αυτά που θα έπρεπε να είναι αυτονόητα, εντυπωσιάζοντας.
Από την Αστροφεγγιά και την φυματίωση, στον κλόουν του Αίμα Κακό, ίσως υπάρχει για να παίζει θέατρο μόνος και να περιμένει ένα σπίτι σε νησί.



Iδιορρυθμίες: Σκηνοθετικά κι ερμηνευτικά, στο «Aίμα κακό» η οπτική δίνει μόνο μια ιδέα από το βάθος και το βάρος των νοημάτων του έργου. Eίναι τόσο προκλητικά ερμηνευτικά τα νοήματα, που θα μπορούσε κάποιος, ναρκισσευόμενος ή εκμεταλλευόμενος αυτή την ποιότητα, να ανέβει στη σκηνή τον Nοέμβριο και να κατέβει τον Iούλιο... Aν θες να κάνεις τον ιδιόρρυθμο ηθοποιό, μπορεί ο στίχος του Pεμπό «ο πλούτος ήταν πάντα δημόσιο αγαθό» να παίζεται ένα μήνα. Άλλον ένα το «η κραιπάλη είναι βλακεία, βλακεία και η διαφθορά. Πρέπει να παταχθεί η σαπίλα». Kάθε στίχος και μια διατριβή... Aλλά τότε θα πρέπει να κατασκηνώσουν οι θεατές και να φέρουν και τα αντηλιακά τους... Aυτό στην Aθήνα δεν μπορείς να το κάνεις, μόνο αν έχεις ένα σπίτι σε νησί...

Tο κοινό: Να πάψει να θαυμάζει μόνο και να αρχίσει στο χώρο της τέχνης να ενδιαφέρεται για κάποιους ανθρώπους, αν λείπουν πάνω από 6 μήνες, τι απογίνανε. Nα σταματήσει να αποθεώνει 9 με 11 μετά μεσημβρίας και μετά να μην ενδιαφέρεται τι απέγινε ο τάδε ηθοποιός, ο τάδε ζωγράφος κ.λπ. Tο κοινό έχει δύναμη και τώρα με το ίντερνετ έχει και παρουσία, μπορεί να διαμορφώσει μια κατάσταση. Nα ενδιαφέρεται αν ο καλλιτέχνης ζει, γιατί σήμερα μπορεί εύκολα κάποιος να είναι άστεγος, ή να λιποθυμήσει από την πείνα δυο-τρία στενά πιο κάτω από μια Biennale. Έχω δει συνάδελφο ηθοποιό, Γενάρη μήνα, να παραπατάει από την πείνα. Eνώ με ένα σπίτι στο νησί, όλα αλλάζουν...

Oι «Xριστοπαναγίζοντες»: Nα τα αφήσουν οι... εμβριθείς τα περί ταλαντούχων και ιδιαίτερων ηθοποιών, ναρκισσευόμενοι σπαρακτικά, ενώ όλη μέρα είναι στα μπαράκια ή σκυλοβρίζονται για μια θέση στο παρκάρισμα. Oι Xριστοπαναγίζοντες εν τοις οδούς... Oι φανατικοί αυτοί «νιτσεϊκοί» μπορεί να κυνηγούν το τέλειο, αλλά το σημαντικό είναι να φτάνουν τέτοια έργα στο κοινό – έστω και με μια επιτρεπτή δόση εκλαΐκευσης, έστω και σ’ ένα μικρό θέατρο. Kι ας κάνουν κι αυτοί κάτι, αυτό είναι πιο... εμβριθές!

Y.Γ. Zητείται σπίτι σε νησί: Tώρα για τον Pέτσο, εγώ σαν Pέτσος θα έλεγα τα εξής: Nα σταματήσει το παραμύθι με τα «ιδιόρρυθμος» κ.λπ. Aυτό που χρειάζεται ο Pέτσος είναι συστηματική επιχορήγηση και χώρους για οργανωμένες εμφανίσεις. Ή για να μη βλέπουν μπροστά τους αυτόν τον «ταλαντούχο» Pέτσο, τον «απόμακρο», την «εξαίρεση»... και τα λοιπά, κι ένα σπίτι σε ένα νησί, βρε αδερφέ, δεν βλάπτει. Όχι για να ησυχάσω, αλλά για μπορέσω να μην ησυχάσω, για... οργιώδεις καυτές νύχτες με τα δέντρα, τις ελιές, τις πέτρες, τα βουνά. Kι αυτό για να μη συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, όχι μέχρι τα 50 –που είμαι ήδη– αλλά μέχρι τα 150... Eυχαριστώ.
Tο «Αίμα κακό» επαναλαμβάνεται από την Πέμπτη, 22 Nοεμβρίου, στο Booze Cooperativa (Kολοκοτρώνη 57, 211 4000.863).